آینه جم- طاهره عبدالهی
«در حال حاضر حدود ۸۵ درصد داوطلبان بدون کنکور و بر اساس سوابق تحصیلی وارد دانشگاهها میشوند.» این جمله از وزیر علوم، در ظاهر خبری خوش برای خانوادههایی است که سالهاست از سایهی سنگین کنکور گلایه دارند، اما در عمق خود، حامل پرسشی است که اگر به درستی با آن مواجه نشویم، ممکن است به جای حل مسئله، تنها صورت آن را پاک کنیم.
مدتهاست که کنکور به نمادی از استرس، بیعدالتی، و رقابت بیپایان تبدیل شده است. خانوادههایی که سالها هزینه میکنند، مؤسساتی که سودهای نجومی میبرند، و نسلی از نوجوانان که سال طلایی زندگیشان را پای تست و آزمون میگذرانند. حالا که ساختار آموزش عالی بهتدریج از این نظام فاصله میگیرد، انتظار میرود این تغییر به نفع عدالت آموزشی تمام شود. اما آیا چنین خواهد شد؟
برای پاسخ به این سؤال، بهتر است به جای هیجانزدگی، کمی مکث کنیم. نخست باید بپذیریم که هر ساختار آموزشی، پیش از آنکه به ابزار سنجش مجهز شود، نیازمند زیرساختی برای «فرصت برابر» است. حذف کنکور، بهتنهایی فرصتی برابر ایجاد نمیکند. بلکه تنها در صورتی معنا دارد که زمینههای نابرابر را پیشتر اصلاح کرده باشیم.
نکته اینجاست که در ایران، تفاوت میان مدارس، چه از حیث امکانات، چه از نظر کیفیت معلمان، آنقدر چشمگیر است که نمیتوان انتظار داشت نمرات تحصیلی، خودبهخود معیاری عادلانه باشند. در همین حال، مدارس خاص، تیزهوشان، غیرانتفاعیهای گرانقیمت و مدارس مناطق برخوردار، همچنان مزیتهای رقابتی خود را حفظ کردهاند. در این شرایط، حذف کنکور نهتنها لزوماً به کاهش تبعیض نمیانجامد، بلکه ممکن است ابزار سنجشِ مشترک و حداقلی را نیز از بین ببرد.
در کشورهای پیشرفتهای که نظام پذیرش بدون آزمون دارند، آموزش متوسطه از کیفیت و نظارت بالایی برخوردار است. در فنلاند، فرانسه یا آلمان، تفاوت فاحشی میان مدارس وجود ندارد. نمرهای که در یک دبیرستان دولتی در حومه شهری داده میشود، با نمرهای در مرکز پایتخت همارز است. در آن کشورها، «سوابق تحصیلی» خود یک نهاد معتبر است، نه یک عدد قابل دستکاری. اما آیا ما به این نقطه رسیدهایم؟
از طرف دیگر، باید به این پرسش هم فکر کرد که آیا تمام رشتهها، به یک اندازه مستعد حذف کنکور هستند؟ آیا ورود به رشتههایی مثل پزشکی یا حقوق، صرفاً با نمرات مدرسهای قابلارزیابی است؟ یا بهتر آن است که در پذیرش این رشتهها، ترکیبی از سوابق تحصیلی، ارزیابیهای مهارتی، مصاحبههای علمی و حتی آزمونهای عمومی به کار گرفته شود؟
در کنار اینها، باید به یک دغدغه دیگر هم توجه کرد: رانت. تجربه نشان داده که هر جا ابزار شفاف و سراسری سنجش کمرنگ شده، زمینه برای رانت بیشتر فراهم شده است. اگر سازوکار ثبت و تأیید نمرات مدارس دقیق نباشد، اگر نظارتی جدی بر فرآیند نمرهدهی اعمال نشود، و اگر فاصله کیفیت مدارس کاهش نیابد، آنگاه ممکن است فرزندان طبقات فرودست، آخرین روزنه امید برای ارتقای اجتماعی را نیز از دست بدهند.
بنابراین، شاید زمان آن رسیده که بهجای تمرکز صرف بر حذف کنکور، بر طراحی «نظام سنجش جایگزین» متمرکز شویم؛ نظامی که هم متنوع باشد و هم قابل نظارت، هم انسانیتر باشد و هم عادلانهتر. حذف کنکور، اگر با استانداردسازی آموزش متوسطه، شفافیت در نمرهدهی، و طراحی ارزیابیهای ترکیبی همراه نباشد، ممکن است نهتنها تبعیض را کم نکند، بلکه آن را پیچیدهتر و پنهانتر کند.
مسیر حذف کنکور، اگر با درایت طی شود، میتواند نقطه عزیمت به سوی آموزش عادلانهتر و کارآمدتر باشد، اما اگر با سادهسازی یا عجله همراه شود، بعید نیست که چند سال دیگر، در جستوجوی آزمونی جدید، دوباره به نقطه اول بازگردیم.
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان بوشهر گفت: کارفرمایان موظف به تغییر ساعات کار و تأمین ایمنی کارگران در گرمای تابستان هستند.
