آینه جم: شکلگیری حاشیهنشینی در بوشهر نتیجه تلاقی سه عامل اقتصادی، زیستمحیطی و مدیریتی است.
به گزارش آینه جم، حاشیهنشینی در بوشهر دیگر یک پدیده حاشیهای نیست و به مسئلهای ساختاری در قلب توسعه جنوب کشور تبدیل شده است. پدیدهای که در سایه گسترش صنایع نفت و گاز، مهاجرتهای فشرده، بحران آب و زمین و ضعف در سیاستگذاری شهری، شکاف عمیقی میان مرکز و پیرامون شهرهای این استان ایجاد کرده و سیمای اجتماعی بوشهر را بهطور محسوس دگرگون کرده است.
رشد حاشیهنشینی در بوشهر
بر اساس گزارشها و برآوردهای منتشرشده در سالهای اخیر از سوی نهادهای رسمی مانند وزارت راه و شهرسازی و مرکز آمار ایران، روند شکلگیری سکونتگاههای غیررسمی در مناطق پیرامونی شهرهای بزرگ کشور از جمله بوشهر، روندی رو به رشد داشته است.
برای نمونه، در برخی گزارشهای مرتبط با بافتهای ناکارآمد شهری، از تمرکز سکونتگاههای غیررسمی در حاشیه شهر بوشهر و همچنین پیرامون مناطق صنعتی عسلویه و کنگان بهعنوان کانونهای جدید مهاجرتی یاد شده است. مناطقی که بهدلیل رشد اشتغال پروژهای و افزایش فشار بر بازار زمین و مسکن، بیش از گذشته تحت تأثیر مهاجرتهای دروناستانی و بروناستانی قرار گرفتهاند.
در استان بوشهر، تمرکز صنایع نفت، گاز و پتروشیمی در منطقه ویژه پارس جنوبی، در کنار بحرانهای زیستمحیطی و افزایش قیمت زمین، زمینهساز شکلگیری الگوهای جدید مهاجرت و اسکان غیررسمی شده است. بر اساس همین روند، بخش قابل توجهی از جمعیت کمدرآمد و مهاجران کاری، به جای استقرار در بافتهای رسمی شهری، در محدودههای پیرامونی و کمبرخوردار مستقر شدهاند؛ امری که به گسترش نابرابری فضایی در ساختار شهری استان دامن زده است.
تأکید نماینده بوشهر بر شکاف توسعهای و هشدار درباره مهاجرت روستایی
جعفر پورکبگانی، نماینده مردم بوشهر، گناوه و دیلم در مجلس شورای اسلامی، در مواضع خود نسبت به تداوم شکاف توسعهای در استان بوشهر و پیامدهای آن برای ساختار جمعیتی مناطق شهری و روستایی هشدار داده است.
او با اشاره به وضعیت نامتوازن توسعه در استان تأکید کرده بود که تمرکز سرمایهگذاریها در بخشهای خاصی از اقتصاد، بهویژه صنایع نفت و گاز، نباید باعث عقبماندگی مناطق روستایی و کمتر برخوردار شود.
موضوعی که در صورت تداوم، میتواند روند مهاجرت از روستاها به شهرها را تشدید کند و فشار مضاعفی بر زیرساختهای شهری وارد آورد.این نگاه، در امتداد هشدارهایی قرار میگیرد که کارشناسان نیز مطرح میکنند. مبنی بر اینکه تداوم فاصله توسعهای میان مناطق ساحلی و روستایی استان بوشهر، یکی از عوامل زمینهساز گسترش حاشیهنشینی و سکونتگاههای غیررسمی در اطراف شهرهای اصلی استان است.
وقتی اقتصاد نفتی و مدیریت شهری دست به دست هم میدهند
سجاد بهرامی، جامعهشناس در گفتوگو با خبرنگار تسنیم شکلگیری حاشیهنشینی در بوشهر را نتیجه تلاقی سه عامل اقتصادی، زیستمحیطی و مدیریتی میداند.
او تأکید کرد: توسعه شتابزده صنایع نفت و گاز در پارس جنوبی، بهعنوان یک آهنربای جمعیتی، موجی از مهاجرت کارگران غیرماهر از استانهای همجوار را به بوشهر و عسلویه جذب کرده است. این جمعیت به دلیل نداشتن سرمایه کافی، در حاشیه شهرها و زمینهای کمبرخوردار مستقر شدهاند.
به گفته این جامعهشناس، در کنار این عامل، بحرانهای زیستمحیطی از جمله خشکسالیهای پیدرپی و شوری آب در مناطق روستایی دشتستان و پشتکوه، موجب مهاجرت روستاییان و تشدید فشار بر شهرها شده است. او سیاستهای زمین و مسکن را یکی دیگر از عوامل کلیدی دانست که با افزایش قیمت زمین و گسترش سوداگری، حتی اقشار بومی کمدرآمد را نیز به حاشیه رانده است.
اقتصاد یا مدیریت؟ مسئلهای درهمتنیده
بهرامی در پاسخ به این پرسش که حاشیهنشینی بیشتر اقتصادی است یا مدیریتی، تأکید کرد: این دو قابل تفکیک نیستند. اقتصاد نفتی با ایجاد اشتغالهای موقت و پروژهمحور، جمعیتی را جذب میکند که پس از پایان پروژهها بدون پشتوانه معیشتی رها میشوند.
در کنار آن، ضعف در مدیریت شهری، از جمله تغییر کاربریهای غیرکارشناسی و عدم اجرای مؤثر طرحهای جامع، به گسترش سکونتگاههای غیررسمی دامن زده است.به گفته او، نتیجه این وضعیت یک شکست دوگانه است: شکست در اقتصاد برای ایجاد اشتغال پایدار و شکست در مدیریت شهری برای کنترل بازار زمین و ساختوساز.
این جامعهشناس پیامدهای حاشیهنشینی را چندلایه توصیف کرد و ادامه داد: در سطح فردی، کمبود خدمات بهداشتی و زیرساختی، افزایش بیماریها، مشکلات روانی و خشونت خانگی را به دنبال دارد. در سطح اجتماعی، رشد اقتصاد غیررسمی و فعالیتهایی مانند دستفروشی و مشاغل کاذب، اعتماد عمومی به نهادهای رسمی را کاهش میدهد.
او همچنین به شکلگیری دوقطبی شهری اشاره کرد و گفت: جایی که مرکز شهر با توسعهیافتگی نسبی در برابر حاشیههای محروم قرار میگیرد و این شکاف، سرمایه اجتماعی را تضییع میکند. نوجوانان ساکن این مناطق نیز با نوعی بحران هویت مواجهاند که میتواند زمینهساز آسیبهای اجتماعی باشد.
راهکارها؛ از سیاست زمین تا توانمندسازی اجتماعی
بهرامی راهکار کاهش حاشیهنشینی را تغییر رویکرد از سیاستهای صرفا کالبدی به سیاستهای اجتماعی و عدالتمحور دانست و بیان کرد: اصلاح سیاست زمین و مسکن باید با توقف سوداگری و حمایت از تعاونیهای محلی و واگذاری هدفمند زمین به اقشار کمدرآمد همراه باشد. توسعه اقتصادهای غیرنفتی از جمله گردشگری، صنایع دستی و شیلات میتواند وابستگی معیشتی به پروژههای نفتی را کاهش دهد.
ایجاد نهادهای اجتماعی محلهمحور برای آموزش، مشاوره و میانجیگری اجتماعی نقش مهمی در توانمندسازی ساکنان دارد و در نهایت، مشارکت واقعی مردم در تصمیمگیریهای شهری باید از سطح شعار به یک الزام اجرایی در مدیریت شهری تبدیل شود.
حاشیهنشینی در بوشهر بازتابی از سیاستهای اقتصادی، زیستمحیطی و مدیریتی
حاشیهنشینی در بوشهر، بیش از آنکه یک پدیده صرفاً شهری باشد، بازتابی از مجموعهای از سیاستهای اقتصادی، زیستمحیطی و مدیریتی در سطح ملی و منطقهای است. کارشناسان معتقدند بدون اصلاح ساختارهای کلان در حوزه زمین، اشتغال و برنامهریزی شهری، این شکاف فضایی نهتنها کاهش نخواهد یافت، بلکه میتواند در سالهای آینده عمیقتر نیز شود.
گزارش از: حمیده عبدالهی
[کد خبر:AJ53768]
