آینه جم- جادههای مستقیم و یکنواخت در نگاه نخست، امنترین مسیرها برای رانندگی به نظر میرسند؛ مسیرهایی بدون پیچهای خطرناک، گردنههای صعبالعبور و شیبهای تند که معمولاً توجه راننده را به خود جلب میکنند.
اما همین ظاهر آرام و قابل پیشبینی میتواند زمینهساز یکی از خطرناکترین وضعیتهای رانندگی شود؛ وضعیتی که در آن احساس امنیت، به تدریج جایگزین هوشیاری میشود.
در محورهای طولانی و کفی، یکنواختی مسیر، تکرار مناظر و حرکت مستمر با سرعت ثابت میتواند سطح تحریک مغز را کاهش دهد. در چنین شرایطی ممکن است راننده همچنان پشت فرمان باشد و حتی چشمهایش باز بماند، اما قدرت پردازش و واکنش او به شکل محسوسی کاهش پیدا کند؛ پدیدهای که در ادبیات ایمنی ترافیک با عنوان «هیپنوتیزم جادهای» شناخته میشود و میتواند با لحظات کوتاه میکروخواب همراه شود.
استان بوشهر نیز به دلیل برخورداری از محورهای طولانی، مستقیم و کمپیچوخم، با این مسئله بیگانه نیست. برخی مسیرهای استان بهویژه محورهای کفی، در شرایطی که راننده برای مدت طولانی بدون توقف به رانندگی ادامه میدهد، میتوانند خطر کاهش تمرکز و واکنشهای دیرهنگام را افزایش دهند؛ خطری که شاید در ظاهر جاده دیده نشود، اما پیامد آن میتواند خروج خودرو از مسیر و واژگونی باشد.
آمارهای سوانح جادهای نیز اهمیت این موضوع را دوچندان میکند. وقتی بخش قابل توجهی از حوادث فوتی و جرحی در قالب واژگونی و خروج از راه رخ میدهد، نمیتوان همه این سوانح را صرفاً به سرعت غیرمجاز یا نقصهای فنی نسبت داد. بخشی از ماجرا به رفتار و وضعیت ذهنی راننده بازمیگردد؛ به لحظهای که خستگی، یکنواختی مسیر و اعتماد بیش از حد به شرایط جاده، قدرت تصمیمگیری و کنترل خودرو را کاهش میدهد.
از سوی دیگر، مقابله با این پدیده تنها به توصیههای فردی محدود نمیشود و مهندسی راه نیز برای کاهش پیامدهای خطای انسانی ابزارهایی در اختیار دارد. شیارهای لرزاننده، سامانههای پایش هوشمند و رصد مستمر ترددها، بخشی از مجموعه اقداماتی هستند که با هدف افزایش ایمنی و بازگرداندن توجه راننده به مسیر طراحی شدهاند؛ با این حال هیچیک از این تجهیزات نمیتواند جایگزین استراحت و هوشیاری کامل راننده شود.
بابک کاوهئیان، رئیس اداره ایمنی و پایش هوشمند حملونقل اداره کل راهداری و حملونقل جادهای استان بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر از ابعاد کمتر دیدهشده خطر رانندگی در مسیرهای مستقیم و یکنواخت میگوید؛ از اینکه چگونه چند ثانیه کاهش هوشیاری میتواند یک خودرو را دهها متر بدون کنترل به حرکت درآورد و چرا توقف بهموقع، استراحت و تغییر ریتم رانندگی میتواند فاصله میان یک سفر عادی و یک حادثه مرگبار را رقم بزند.
آمار بالای واژگونی خودروها در مسیرهای مستقیم
رئیس اداره ایمنی و پایش هوشمند حمل و نقل اداره کل راهداری و حمل و نقل جاده ای استان بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر با هشدار نسبت به آمار بالای واژگونی خودروها در مسیرهای مستقیم، از پدیده «هیپنوتیزم جادهای» به عنوان یکی از مرگبارترین عوامل سوانح ترافیکی در محورهای استان پرده برداشت.
بابک کاوهئیان با اشاره به تحلیل دادههای ثبتشده در سامانههای پایش هوشمند ترافیک، اظهار کرد: تصور عمومی بر این است که گردنههای پرپیچخم و مسیرهای کوهستانی خطرناکترین مقاطع جادهای هستند، اما واقعیتِ مبتنی بر مهندسی ترافیک نشان میدهد که قاتل خاموش جادههای ما، دقیقاً کفیترین، صافترین و خلوتترین محورها، نظیر محور کفی خورموج - کنگان هستند.
خطر «میکروخواب» یا چرتهای ۳ ثانیهای
وی در تشریح این پدیده علمی و روانشناختیِ ترافیک افزود: رانندگی مستمر در مسیرهای یکنواخت، مغز انسان را پس از ۱۵ الی ۲۰ دقیقه دچار پدیده «هیپنوتیزم جادهای (Highway Hypnosis)» میکند. در این حالت راننده با چشمان باز و دست روی فرمان حضور دارد، اما مغز عملاً جاده را پردازش نمیکند و درگیر «میکروخواب» یا چرتهای ۳ ثانیهای میشود.
کاوهئیان با ارائه یک محاسبه دقیق مهندسی تصریح کرد: خودرویی که با سرعت ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت در محوری مانند خورموج-کنگان در حرکت است، در هر ثانیه بیش از ۳۰ متر را طی میکند. تنها ۳ ثانیه قطعی موقتِ فرمان مغز، به معنای طی کردن حدود ۱۰۰ متر (معادل طول یک زمین فوتبال) با چشمان کاملاً بسته است. کوچکترین انحراف فرمان در این تاریکی مطلق، منجر به خروج از جاده و واژگونی قطعی خواهد شد.
۵۰ درصد سوانح از نوع واژگونی و خروج از راه است
رئیس اداره ایمنی و پایش هوشمند حمل و نقل راهداری بوشهر با بیان اینکه نزدیک به ۵۰ درصد از سوانح جادهای فوتی و جرحی استان از نوع واژگونی و خروج از راه است، گفت: بخش اعظم این حوادث در همین مسیرهای کفی و عمدتاً در فاصله ۱۰ کیلومتری ورودی مراکز شهرستانها رخ میدهد؛ جایی که احساس امنیت کاذب، خطای محاسباتی سرعت را در ذهن راننده تا ۳ برابر افزایش میدهد.
وی به اقدامات پیشگیرانه و زیرساختی این اداره کل اشاره کرد و افزود: اجرای شیارهای لرزاننده یا «رامبل استریپ» در حاشیه و خطوط میانی محورهای شریانی استان، دقیقاً با هدف مقابله با همین ثانیههای مرگبار طراحی و اجرا شده است. ارتعاش و صدای شدید این شیارها در زمان انحراف خودرو، آخرین سیلیِ بیدارکننده مهندسی راه به مغز خوابآلوده راننده پیش از وقوع فاجعه است.
لزوم رعایت قانون «تغییر ریتم»
کاوهئیان با تاکید بر بیداری دوربینها و رصد لحظهای ترددها در مرکز پایش هوشمند استان، به رانندگان توصیه کرد: راهکارهای موقتی مانند پایین کشیدن شیشه، باد سرد کولر یا موسیقی بلند، تنها ۲ الی ۳ دقیقه مغز را تحریک میکند و به هیچ وجه جایگزین هوشیاری نیست.
وی افزود: تنها درمان قطعی برای جلوگیری از میکروخواب در جادههای کفی، رعایت قانون «تغییر ریتم» شامل توقف و پیاده شدن پس از هر ۱۲۰ دقیقه رانندگی و همچنین یک چرت کوتاه ۱۵ دقیقهای در مجتمعهای خدماتی-رفاهی یا پارکینگهای امنِ حاشیه راه است.
[کد خبر:AJ54200]
