آینه جم_ کودکان در هنگام بمباران و جنگ چندین برابر بزرگسالان میترسند و این کاملاً طبیعی است. در چنین شرایطی آنها بهشدت احساس خطر و ناامنی میکنند. بهترین کار این است که به آنها احساس امنیت نسبی بدهیم.
مهمترین قدم، ایجاد حس امنیت در کودک است. این کار با حضور یک بزرگسال قابل اعتماد مثل پدر یا مادر و حتی برادر یا خواهر بزرگتر امکانپذیر است. کافی است حتی اگر در درون خود ناآرام هستید، این پیام را به کودک منتقل کنید که کسی هست که از او مراقبت میکند.
تماس فیزیکی میتواند بسیار کمککننده باشد؛ مثل بغل کردن یا نشاندن کودک در کنار خودتان. این کار میتواند سیستم عصبی او را آرام کند و ابزاری قوی برای کاهش اضطراب است.
ساده و صادقانه برایش توضیح بدهید، نه بیش از حد. لازم نیست جزئیات ترسناک را بداند، اما نباید کاملاً هم بیاطلاع بماند. میتوانید بگویید این صداهای بلند در بیرون اتفاق میافتد و ما اکنون در جای امنی هستیم و از هم مراقبت میکنیم. این کمک میکند ذهن کودک به سمت خیالهای ترسناک نرود.
تا جایی که میتوانید حواسش را پرت کنید. یک بازی ساده انجام دهید، قصه بگویید یا آهنگهای آرام زمزمه کنید. این کارها کمک میکند ذهن کودک از تمرکز کامل روی صداهای ترسناک خارج شود.
اجازه دهید احساساتش را بیان کند. اگر میگوید میترسم، نگویید نترس. بهتر است بگویید میفهمم که میترسی، من کنارت هستم. این همدلی بسیار اثرگذار است.
ترس در چنین شرایطی کاملاً طبیعی است، اما میتواند به یک آسیب پایدار هم تبدیل شود و به اختلال استرس پس از سانحه منجر شود. تفاوت این حالتها در شدت و مدت آنهاست و میتواند در مدت کوتاهی تأثیر زیادی بر زندگی کودک بگذارد.
اگر اضطراب کودک در چند روز اول وجود داشت، کاملاً طبیعی است. اما اگر بعد از چند هفته همچنان ادامه داشت یا بدتر شد، این نشانه یک مشکل جدی است.
اگر خوابهای ترسناک مکرر برای کودک اتفاق میافتد، یا با وحشت از خواب بیدار میشود، یا از خوابیدن بهتنهایی میترسد، اینها میتواند از نشانههای هشداردهنده باشد.
از بازیها و حرفهای کودک در این روزها غافل نشوید. اگر مدام درباره اتفاقهایی مثل بمباران صحبت میکند یا در بازیهایش این صحنهها را تکرار میکند، یعنی ذهنش در این موقعیت گیر کرده است و این میتواند نگرانکننده باشد.
ترس از صداهای ناهنجار و ناگهانی در چنین شرایطی طبیعی است، اما اگر کودک با هر صدای کوچکی میترسد و از جا میپرد، نشان میدهد سیستم هشدار بدن او بیشفعال شده است.
تغییر رفتارهای محسوس میتواند علامت مهمی باشد؛ مثل گوشهگیری، سکوت غیرعادی، پرخاشگری، زودرنجی، وابستگی شدید (مثلاً نخواستن جدا شدن از والدین) یا بازگشت به رفتارهای قبلی مثل شبادراری.
بیحسی و بیتفاوتی هم میتواند نشانه بحران باشد. برخی کودکان دیگر واکنش احساسی نشان نمیدهند، انگار خاموش شدهاند. یا تمرکز خود را روی بازی، درس یا فعالیتهای عادی از دست میدهند.
اگر این علائم بیش از دو تا چهار هفته ادامه داشت، یا زندگی روزمره کودک را مختل کرد، یا شدید و رو به افزایش بود، حتماً با یک روانشناس کودک یا متخصص سلامت روان مشورت کنید.
در بیان و توضیح اتفاقات باید صادق باشید و در عین حال امنیت روانی کودک را حفظ کنید. هرگز دروغ نگویید، اما همه جزئیات را هم بیان نکنید و بههیچوجه وارد جزئیات ترسناک نشوید.
برای توضیح ماجرا از خود کودک شروع کنید. از او بپرسید درباره صداهایی که میشنود چه فکری میکند تا سطح درکش را بفهمید. سپس میتوانید بگویید گاهی بین کشورها اختلاف پیش میآید و این صداها به همین دلیل است. بلافاصله تأکید کنید که ما در جای امنی هستیم و از هم مراقبت میکنیم.
لازم نیست درباره مرگ، تخریب یا تصاویر خشن صحبت کنید. اگر پاسخ چیزی را نمیدانید، صادقانه بگویید نمیدانم دقیقاً کی تمام میشود، اما آدمهای زیادی در حال تلاش هستند تا اوضاع بهتر شود. اطلاعات را تدریجی و بهاندازه سؤال کودک بدهید.
ممکن است قبلاً در برخورد با کودک اشتباهاتی کرده باشید؛ مثلاً چیزهایی گفتهاید که نباید میگفتید یا کودک ناخواسته صحبتهایی را شنیده است. این موارد قابل اصلاح است. میتوانید کودک را صدا کنید و بگویید میخواهید درباره حرفهایی که قبلاً زدهاید دوباره توضیح بدهید.
میتوانید بگویید آن موقع خوب توضیح ندادم و حالا میخواهم بهتر توضیح بدهم. شاید حرفی زدهام که ترسناک بوده و دقیق نبوده است. سپس توضیح اصلاحشدهای ارائه دهید؛ مثلاً اینکه این صداها مربوط به بیرون است، اما ما مراقب هم هستیم. به کودک فرصت واکنش بدهید و احساساتش را تأیید کنید.
اگر تصویر ذهنی نادرستی در او شکل گرفته، آن را اصلاح کنید. اما مهمترین نکته این است که حس امنیت را تقویت کنید. فقط حرف زدن کافی نیست؛ کنار او بنشینید، بغلش کنید و یک فعالیت آرامبخش مشترک انجام دهید. تجربه امن بودن در کنار شما از هر توضیحی مهمتر است
