به گزازش آینه جم در دهههای اخیر ذخایر آبزیان بستر خلیج فارس به علت اکتشافات نفت و گاز، آلودگیهای ناشی از توسعه صنایع، تردد شناورهای بزرگ و نفتکشهای غول پیکر، افزایش بیرویه صید و فعالیتهای صیادی مضر همچون صید ترال، استفاده از ادوات مخربی که موجب تخریب زیستگاههای دریایی میشود، کاهش یافت و صیادی رونق خود را از دست داد، به همین دلیل برنامهریزان شیلاتی کشور به فکر ایجاد زمینهای برای حفظ اشتغال و اقتصاد ساحل نشینان افتادند و با ایده گرفتن از کشورهایی همچون ویتنام، چین و تایلند به فکر پرورش میگو، ماهی و دیگر محصولات آبزی در حوضچه و شرایط گلخانه افتادند.
با احداث اولین حوضچه پرورش میگو در سال ۱۳۷۴ تا امروز چالشهای بسیاری بر سر راه آنان قرار گرفت که میتوانست باعث شود تا فعالان این بخش برای همیشه این صنعت را کنار بگذارند، اما بسیاری از آنها با صبر و حوصله و تلاش و کمک پژوهشگران و محققان توانستند بخش زیادی از این مشکلات را برطرف کنند.
یکی از پرتلفات ترین این حوادث شیوع بیماری لکه سفید بود که زیانهای فراوانی به پرورش دهندگان و این صنعت وارد کرد، تامین مولد بدون بیماری و لارو و خوراک میگو، تکمیل نشدن آب و برق رسانی به سایتهای پرورش و پس از آن هم تحریمها و تهدیدهای بین المللی وضع شده علیه ایران و نوسانات ارزی حاصل از آن بر تامین خوراک آبزیان و تجهیزات مورد نیاز حوضچههای پرورش میگو و استخرهای ماهی را تحت تاثیر قرار داد، طوریکه برخی از پرورش دهندگان از ادامه مسیر انصراف دادند.
آنها که بررونق اقتصادی بر پایه خود کفایی اصرار ورزیدند با راهکارهای علمی و به روز همچون افزایش تولید از طریق روشهای فوق متراکم، پرورش لارو و بچه ماهی مقاوم به بیماری، تولید کیتهای تشخیص بیماری آبزیان و غیره برغم چالشها و کمبودهای موجود بویژه در زمینه پرورش میگو، با صرف فعل خواستن توانستن است، دستاوردهای چشمگیر و پروژههای توسعهای متعددی را پدید آوردند، طوریکه اکنون استان بوشهر درزمینه صنعت پرورش آبزیان آبزیان بویژه پرورش میگو پیشتاز کشور است و اقتصاد دریا محور به عنوان موتور محرکه این استان در مسیر تحقق امنیت غذایی، اسجاد اشتغال پایدار و صادرات و ارزآوری شتابان در حرکت است و بر اساس آخرین آمار دریافتی، سال گذشته این صنعت در استان بوشهر موفق شد ۲۰ هزارو ۹۴۹ تن انواع ماهی و میگو به شکل منجمد و تازه به ارزش ۸۰ میلیون دلار به کشورهای دیگر صادر کند.
آنچه که امروز به عنوان رونق اقتصادی در صنعت تولید آبزیان در کشور و استان بوشهر مشاهده و شنیده میشود راه بس دراز و ناهمواری را طی کرده و بارها بر زمین خورده و دوباره برخاسته و اکنون با توسعه آن در تولید دیگر آبزیان متداول موجب توسعه این صنعت شدهاند، طوریکه امروزه مردم استان بوشهر شاهد رونق صنعت آبزی پروری در بخش های دیگری همچون تولید ماهی در قفس دریایی و حتی صدف و جلبک آن هم برای اولین بار در کشور هستند.
نقطه آغاز رونق اقتصادی صنعت آبزیان در بوشهر
۳۰ سال پیش، اولین حوضچه پرورش میگو در استان بوشهر بنا نهاده شد و پرورش این آبزی در این استان رونق گرفت و شوره زارهای ساحلی این استان به کانون تولید و اشتغال و ارزآوری تبدیل شد، سالهای اندگی از بازار گرم این صنعت نگذشته بود که بیماری لکه سفید ظهور کرد و در مدت ۲ تا ۷ روز بیش از ۸۰ درصد میگوها به میزان ۳۸ هزار تن تلف و تمامی سایتها آلوده شدند.
بیماری لکه سفید از سال ۱۹۹۲ میلادی شناخته شد و بارها صنعت پرورش میگوی جهان را با خسارتهای فراوان رو به رو کردهاست. این ویروس سال ۸۴ همه میگوهای پرورشی استان بوشهر را از بین برد و سال ۹۴، میزان تولید را به کمتر از نصف کاهش داد، سال ۹۵ نیز لکه سفید وارد مزارع پرورش میگو شد، اما زیانش زیاد نبود و پنج درصدی از تولید را کم کرد، در دیگر سالها نیز وجود داشته، اما خسارتش زیاد نبودهاست.
در تحقیقات به عمل آمده توسط کارشناسان، متخصصان و محققان پژوهشکده ملی میگو مستقر در بوشهر در حوزه بیماری شناسی آبزیان، لاروریزی در زمان مناسب و پیش از سردتر شدن هوا و همچنین استفاده از لاروهای مقاوم همچون وانامی که از کشور ویتنام وارد شد، به عنوان راهکارهای پیشگیرانه اعلام شد، تا اینکه پژوهشکده میگوی کشور با رونمایی از کیت تشخیص بیماری میگو یکی از بنیادی ترین روشهای پیشگیری را در اختیار فعالان این عرصه گذاشت و از آن روز به بعد با کاهش چشمگیر خسارتهای ناشی از این بیماری روبرو شدند.
محمد خلیل پذیرا، یکی از مخترعان کیت تشخیص بیماری لکه سفید میگو گفت: این کیت قادر است یک کپی از ویروس را شناسایی کند و حساسیت و دقت بالا، هزینه تمام شده بسیار کمتر نسبت به نمونه خارجی (تقریبا معادل یک پنجم)، در دسترس بودن و پشتیبانی علمی و فنی از دیگر مزیتهای این کیت است.
پس از این موفقیتها دولت اقدام به واگذاری زمینهای مستعد بیشتری برای پرورش میگو در اراضی ملی و اعطای تسهیلات با نرخ بهره پائین به متقاضیان کرد و مجموع اقدامات انجام شده موتور پرورش میگو در استان بوشهر شارز کرد و این صنعت به یکی از فعالیتهای پولساز در کشور بدل شد، طوری که امروزه چهار هزار و ۵۷۱ استخر پرورش میگو در استان بوشهر مشغول فعالیت هستند.
حرکت در مسیر خوکفایی، تولید و صادرات لارو میگو
بر اساس تحقیقات انجام شده در زمان کنونی هر پرورش دهنده میگو در استان بوشهر برای تولید هر یک کیلوگرم میگو نیازمند پرداخت یک دلار برای تهیه لارو است که با احتساب تعداد میگوی مورد نیاز در یک هکتار این رقم عددی قریب به ۵۰ هزار دلار را حاصل میشود، خروج ارز از یک سو و نوسانات ارزی از سوی دیگر موجب بروز مشکلاتی در این زمینه برای پرورش دهندگان میشود.
مدیرکل شیلات استان بوشهر بیان کرد: در دسترس بودن لارو در پیشگیری از بروز بسیاری از بیماریها و افزایش تولید موثر است از سوی دیگر جلوگیری از خروج ارز و دست و پنجه نرم کردن با نوسانات ارزی، فعالان اقتصادی در این عرصه را بر آن داشت تا سرمایه خود را در مسیر تولید لارو و گام نهادن در مسیر خودکفایی استفاده کنند، در سال جاری ۲۳ کارگاه فعال در این زمینه بیش از سه میلیارد قطعه لارو تولید کردند که دو میلیارد و ۴۰۰ میلیون آن در استان بوشهر استفاده شد و مازاد آن به استان های همجوار ارسال شد.
اصلاح ساختار و کسب رتبه اول کشوری در تولید میگو
در سالهای اخیر بیماری دیگری غیر از لکه سفید دامنگیر تولیدکنندگان پرورش میگو در استان بوشهر شد، بیماری رودهای AHPND که با شیوع آن دوباره خسارتهای زیادی به حوضچههای پرورش میگو وارد کرد، اما این بار نیز این دسته از تولید کنندگان نه تنها کنار نکشیدند که با ایجاد تغییر در روشهای سنتی موجب افزایش چشمگیر تولید این محصول شدند.
عقیل امینی، مدیر کل شیلات استان بوشهر در این باره بیان کرد: با حمایت دستگاههای ذیربط و تحقیقات به عمل آمده از کشورهای فعال در زمینه پرورش میگو اصلاح ساختار در حوضچههای پرورش میگو و تبدیل استخرهای سنتی خاکی به سیستمهای مدرن لاینری و بتونی مجهز به نرسری، فیلتر، ژنراتور و سیستمهای هوادهی پیشرفته موجب افزایش چشمگیر کیفیت و کمیت میگوی استان بوشهر شد.
امینی افزود: اکنون در برخی از سایتهای استان بوشهر برداشت میگو از ۵ تن در هکتار به بیش از ۵۰ تن و در مجموع از ۳۳۰ استخر لاینر و بتنی فعال استان ۳۰ هزار و ۴۶۰ تن میگوی پرورشی در سال جاری برداشت شد، رقمی که در مقایسه با ۱۷ هزار تن مدت مشابه سال گذشته، رشد ۸۰ درصدی، نشان میدهد.
سهم استان بوشهر از این تولید، سبب شد برای اولین بار در ۳۰ سال گذشته، رکورد تولید میگوی پرورشی درکل کشور با ثبت ۶۲ هزار و ۳۲۷ تن شکسته شود و استان بوشهر رتبه اول تولید در این حوزه را به خود اختصاص دهد.
صادرات بیش از ۹۰ درصد میگوی استان به خارج از کشور
یکی از پرورش دهندگان میگوی استان بوشهر به ایرنا بیان کرد: اصلاح ساختار حوضچهها در عمل بدلیل مشکلات سرمایه در گردش کاری دشوار است، با تمام مشکلات موجود موفق به انجام این امر شدیم و اکنون در هر هکتار میزان برداشت میگو چندین برابر شدهاست.
خالق مانعی اظهار کرد: اکنون بیش از ۹۰ درصد میگوی پرورشی استان بوشهر به کشورهای روسیه، امارت و مصر صادر میشود و مابقی نیز در کشور به مصرف کنندگان داخلی عرضه میشود.
مانعی ادامه داد: پرورش دهندگان به حمایت دولت در ارائه نهادهها به قیمت مصوب و تسهیلات لازم برای احداث تاسیساتی همچون نرسری، سیستمهای هوادهی پیشرفته و سایر تجهیزات لازم برای تغییر در ساختار پرورش میگو نیازمند هستند.
بر اساس گزارش اداره کل شیلات استان بوشهر و اظهارات پرورش دهندگان بوشهری، اصلاح ساختار موجب افزایش چشمگیر میزان برداشت میگو به بیش از ۵۰ تن در هکتار شدهاست، با استفاده از محاسبات ابتدایی و سرانگشتی میتوان یافت این امر تاثیر شگرفی در ایجاد نرخ بالای سوددهی خالص، ارزآوری و در نهایت رونق اقتصادی بر پایه دریا میشود.
شهرک مولد دلیران و پرورش فوقمتراکم، افقهای آینده
مدیر کل شیلات استان بوشهر اظهار کرد: واگذاری ۵ هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی پرورش میگو و احداث شهرک مولد دلیران از نمونه طرحهای در دست اجرا برای ایجاد و توسعه زیرساختهای پرورش میگو در استان بوشهر است.
امینی افزود: طرح ایجاد شهرک مولد دلیران با مساحت ۱۰ هکتار برنامه ریزی شده است که طی آن، ۲ هزار و ۳۰۰ مزرعه دو هزار مترمربعی احداث شده که براساس برنامهریزیهای انجام گرفته پیشبینی میشود در هر واحد ۲۰۰۰ مترمربعی با بهرهگیری از سیستمهای گلخانهای و فوقمتراکم، در سه کشت متوالی (کراپ)، حدود ۲۴ تن میگو تولید شود، انتظار میرود ۱۴ واحد مشابه این طرح نیز در سال آینده به ظرفیت آبزیپروری استان اضافه شود.
توسعه پرورش ماهی در قفس و تکمیل زنجیره ارزش
صنعت نوین پرورش ماهی در قفس با رویکرد ایجاد فرصت تنفس برای دریا، احیای زیستگاهها و باز تولید ذخایرآبزیان دریایی چند سال پس از رونق حوضچههای پرورش میگو و ماهی در استخرهای بتنی مورد توجه تولیدکنندگان این امر قرار گرفت و پس از فراز و فرودهای بسیاری که فعالان این عرصه در سالیان گذشته در مواجهه با چالشهای پیش رو از سر گذراندند اگرچه امروز این صنعت در ابتدای مسیر است اما چشمانداز خوبی برای آن در نظر گرفته شده که بخشی از آن در دست اجراست.
ظرفیتسازی در پرورش ماهی در قفس
مدیر کل شیلات استان بوشهر در این باره تصریح کرد: در سال جاری، یکهزار تن به ظرفیت پرورش ماهی در قفس این استان اضافه شد و مجموع ظرفیت آن را به ۱۵ هزار و ۲۵۰ تن ارتقا داد، همچنین، در سال گذشته عملیات اجرایی ۴ مجتمع "نرسری و تولید بچهماهی" آغاز شد که در زمان کنونی بین ۳۰ تا ۶۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارند.
امینی تاکید کرد: در زمان کنونی ۵ تا ۶ میلیون بچه ماهی در استان بوشهر تولید میشود در حالی که نیاز کنونی استان بوشهر ۲۵ میلیون قطعه است و راهاندازی این مراکز برای رفع وابستگی صنعت پرورش ماهی در قفس استان حیاتی است.
مگاپروژه ۶ هزار تنی آبزیستان با مشارکت اوقاف
وی ادامه داد: یکی از مهمترین پروژههای برنامهریزی شده مهم در این زمینه مگاپروژه شش هزارتنی پرورش ماهی در قفس است که با مشارکت شرکت آبزیستان و سازمان اوقاف و امور خیریه در حال اجراست.
امینی افزود: میزان سه هزار تن از ظرفیت این پروژه پیشتر به بهرهبرداری رسیده و یکهزار تن دیگر نیز در دهه فجر امسال راهاندازی شد، براساس برنامهریزیهای انجام گرفته هشت مزرعه جدید پرورش ماهی در قفس توسط دیگر سرمایهگذاران نیز در مناطق "شیف غربی" و "رود شور شمالی" در دهه فجر امسال به بهرهبرداری رسید.
انرژی خورشید در خدمت آبزی پروری
مدیرکل شیلات استان بوشهر بیان کرد: در زمان کنونی تولید کنندگان واحدهای آبزی پروری بویژه صنعت ماهی در قفس با مشکل ناترازی برق و کمبود این انرژی مهم روبرو هستند که در همین راستا، طرحهایی مانند استفاده از پنلهای خورشیدی در حاشیه سایتها، با پیگیری مسئولان استانی در دست بررسی و اجراست.
برطرف شدن مشکل بیمه قفسهای پرورش ماهی
امینی، گفت: با توجه به گزارشهای دریافتی مبنی بر سرقت، تخریب یا آسیبهای وارد شده به قفسهای پرورش دهندگان ماهی در دریا، سازمان شیلات ایران با همکاری شرکتهای بیمه و فعالیت صنعت پرورش ماهی در قفس، برنامهریزیهایی را برای بیمه قفسهای دریایی آبزیپروری انجام داد که بر همین اساس از سال آینده این امر اجرا خواهد شد.
تکمیل زنجیره تولید با صنایع تبدیلی و خوراک آبزیان
ویبا اشاره به قرارگیری تأمین نهادههای تولید در اول لیست اولویتهای شیلات گفت: برای حل مشکلات موجود در این زمینه ۲ واحد تولید "پلیکت" یا کرم خونی مورد نیاز مراکز تکثیر میگو، در دهه فجر امسال افتتاح شدند که به جلوگیری از خروج ارز و توسعه تولید داخلی کمک شایانی میکند.
وی افزود: همچنین، در دهه فجر امسال کارخانه تولید خوراک آبزیان "سیفارم" با ظرفیت ۲۴ هزار تن در شهرک صنعتی بوشهر به بهرهبرداری رسید که با اضافه شدن این واحد، ظرفیت کلی تولید خوراک آبزیان در استان به ۱۲۰ هزار تن در سال رسیده و این امر پاسخی به نیاز فزاینده مزارع متراکم و پرتولید جدید میگو در این استان است.
قطب اول تولید جلبک
فعالیت ۶ مجتمع تولید جلبک در استان بوشهر و تولید حدود ۱۰۰ تن خمیر جلبک و پیشبینی افزایش آن تا پایان سال جاری به ۱۳۰ تن باعث شده تا این استان قطب اول تولید جلبک در کشور شناخته شود.
مدیرکل شیلات استان بوشهر پرورش جلبک در این استان را یکی از صنایع تولید آبزیان به روز، پررونق و حائز اهمیت دانست و افزود: هفتمین مجموعه تولید جلبک نیز در دهه فجر امسال به شبکه تولید استان اضافه شد، این صنعت علاوه بر ایجاد اشتغال قابل توجه در نواحی دور از ساحل، نقشی مهم در تأمین نیازهای صنایع تبدیلی و کاهش واردات دارد.
تولید صدف، صنعت پولساز در ابتدای راه
امروزه پرورش صدف یکی از طرحهای نوین و پولساز در جهان محسوب میشود که با تلاش و کوشش صنعتگران بوشهری و به همت شرکت توران سیراف نخستین مرکز تخصصی تکثیر و پرورش متراکم صدف خوراکی و جراحی مرواریدساز در کشور فعالیت خود را در جزیره شیف شهرستان بوشهر با سرمایه گذاری ۱۳۰ میلیارد ریال آغاز کرد، طرحی که به عنوان فرصتی نوین در اقتصاد دریامحور کشور تلقی میشود.
معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار بوشهر گفت: با توجه به ظرفیتهای بینظیر این استان در اقتصاد دریا، توسعه زنجیره ارزش پرورش صدف بومی در دستور کار قرار گرفته و برنامهریزی برای ایجاد اشتغال مستقیم ۴۰۰ خانوار در سال آینده هدفگذاری شدهاست.
تقویت بنیانهای صیادی
بخش صیادی به عنوان یکی از بنیادی ترین رشتههای تامین زنجیره غذایی کشور همواره مورد توجه است و بدون شک توجه به زیرساختهای آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است که شیلات استان بوشهر با برنامه ریزی در راستای احداث، افتتاح و تسریع درایجاد طرحهای مهم که متوقف شده یا روند آنها به کندی پیش میرود گامی مهم در این مسیر برداشته است.
مدیر کل شیلات با اشاره به نقش اسکله ها و سواحل مورد توجه صیادان در استان بیان کرد: عملیات اجرایی سه طرح اسکله جفره پس از ۶ سال توقف، فاز دوم لایروبی اسکله نخل تقی و حوضچه آرامش قایق اسکله خورخان در دهه فجر امسال آغاز میشود.
اندیشه ساختن را برای آیندگان خود بخوانیم
در مصاحبه ایرنا با چند تن از پرورش دهندگان و فعالان صنعت تولید میگو و ماهی در استان بوشهر، شیوع بیماری در سالهای گذشته، فشار مالی قابل توجهی بر آبزیپروران وارد کرده و بخشی از سرمایه در گردش این بخش را تحلیل بردهاست که بر همین اساس جبران این کمبود، شتاب بیشتری به فرآیند اصلاح ساختار در مزارع خواهد داد.
دستاوردهای ذکر شده و شرایط کنونی صنعت آبزی پروری استان بوشهر به همت والای تولید کنندگان و کسانی است که تسلیم "نه" های بزرگ نشدند و اگرچه چالشهایی مانند تأمین مالی و انرژی پایدار همچنان وجود دارد، اما با تداوم روند اصلاحات ساختاری، توسعه فناوری و حمایتهای هدفمند، از آینده ای روشن برای خود و فرزندان میهن میخوانند.
