آینه جم/ ایلیا هوشیار
در سالهای اخیر پدیدهای آرام اما پرهزینه در فضای رسانهای پیرامون صنایع بزرگ کشور، بهویژه نفت، گاز و پتروشیمی شکل گرفته است؛ رشد قارچگونه شبهرسانههایی که نه بر مبنای اصول حرفهای روزنامهنگاری فعالیت میکنند و نه مأموریت اصلی خود را اطلاعرسانی میدانند. این شبه رسانه ها که عمدتاً در بستر فضای مجازی فعالیت دارند، با تولید اخبار اغراقآمیز، خبرسازیهای سفارشی و گاه انتشار مطالب تخریبی، به یکی از بازیگران حاشیهای اما تأثیرگذار در فضای رسانهای صنعت تبدیل شدهاند.
پدیده فیکنیوز در حوزه صنعت تنها یک مسئله رسانهای نیست؛ بلکه به تدریج به یک چرخه اقتصادی ناسالم تبدیل شده که در آن برخی شبهرسانهها با انتشار اخبار جهتدار یا تهدید به انتشار مطالب منفی، تلاش میکنند از شرکتها امتیاز بگیرند. در مقابل، بخشی از مدیران روابط عمومی یا مدیران میانی شرکتها نیز به جای مدیریت حرفهای بحران یا پاسخگویی شفاف، مسیر سادهتری را انتخاب میکنند: مذاکره پشت پرده و حذف خبر در ازای امتیاز یا حمایت مالی.
این رفتار دو سویه، عملاً به تقویت و تکثیر این نوع رسانهها منجر شده است. زیرا هر بار که یک خبر تخریبی با پرداخت هزینه حذف میشود، پیامی روشن به منتشرکنندگان آن داده میشود: این روش کارآمد است و میتواند درآمدزا باشد. نتیجه آن، افزایش رسانههایی است که با همین الگو فعالیت میکنند.
چرخه معیوب خبرسازی
در کنار این مسئله، یک عامل مهم دیگر نیز به گسترش این فضا دامن زده است؛ تولید بیرویه خبر توسط خود شرکتها. در بسیاری از مجموعههای بزرگ صنعتی، بهویژه در صنعت نفت و پتروشیمی، روابط عمومیها بهجای تمرکز بر اطلاعرسانی راهبردی، به سمت تولید انبوه خبرهای کماهمیت حرکت کردهاند.
از گزارشهای مفصل درباره مسابقات ورزشی کارکنان گرفته تا پوشش گسترده مراسم داخلی، افتتاحهای کوچک، یا اقداماتی که در واقع بخشی از وظایف عادی سازمان محسوب میشوند، همگی به شکل گسترده در دهها و گاه صدها رسانه منتشر میشوند. این رویکرد نه تنها ارزش خبری واقعی را کاهش میدهد، بلکه عملاً بازار بزرگی برای انتشار اخبار سفارشی ایجاد کرده است.
وقتی یک شرکت برای انتشار سادهترین خبر داخلی خود به دهها رسانه مراجعه میکند، طبیعی است که بستر اقتصادی لازم برای شکلگیری صدها رسانه کوچک و کمکیفیت نیز فراهم شود؛ رسانههایی که بخش عمده فعالیتشان نه تولید محتوا، بلکه بازنشر خبرهای سفارشی است.
دستاوردسازی به جای دستاورد
یکی دیگر از پیامدهای این وضعیت، پدیده «دستاوردسازی» است. در برخی موارد، اقداماتی که بخشی از وظایف عادی یک شرکت محسوب میشود، بهعنوان دستاوردهای بزرگ معرفی میشوند و با بزرگنمایی در شبکهای از رسانهها منتشر میشوند. این در حالی است که مخاطبان حرفهای صنعت بهخوبی تفاوت میان یک اقدام واقعی توسعهای و یک فعالیت روزمره سازمانی را تشخیص میدهند.
افراط در چنین رویکردی، نه تنها به اعتبار اطلاعرسانی شرکتها لطمه میزند، بلکه به تدریج اعتماد مخاطبان به اخبار صنعتی را نیز کاهش میدهد.
اثر جانبی بر رسانههای محلی
اما شاید یکی از نگرانکنندهترین پیامدهای این روند، تأثیری باشد که بر رسانههای محلی در استانهای صنعتی گذاشته است. در بسیاری از مناطق نفتخیز و صنعتی کشور، درآمد حاصل از انتشار خبرهای سفارشی شرکتها به برای برخی رسانهها جذابیت ایجاد کرده است ..
این وابستگی اقتصادی، بهتدریج اولویتهای رسانهای را تغییر داده است. به جای پرداختن به مسائل واقعی جامعه محلی—از مشکلات زیستمحیطی و معیشتی گرفته تا چالشهای زیرساختی—بخش قابل توجهی از ظرفیت رسانهها صرف بازنشر خبرهای سازمانی شرکتها میشود.
در چنین شرایطی، رسانههایی که باید نقش ناظر اجتماعی و مطالبهگر را ایفا کنند، به ناچار یا به انتخاب خود، به تریبون روابط عمومیها تبدیل میشوند. نتیجه آن، کاهش کیفیت روزنامهنگاری محلی، کمرنگ شدن گزارشهای میدانی و فاصله گرفتن رسانهها از دغدغههای واقعی جامعه است.
ضرورت بازنگری در سیاستهای رسانهای
واقعیت این است که حل این مسئله صرفاً با برخورد با چند رسانه متخلف ممکن نیست. ریشه اصلی این پدیده در ساختار اطلاعرسانی شرکتها و نحوه تعامل آنها با رسانهها قرار دارد.
اگر شرکتهای بزرگ صنعتی سیاست انتشار هدفمند اخبار را در پیش بگیرند، از تولید بیرویه خبرهای کماهمیت پرهیز کنند و در مواجهه با اخبار غیرواقعی به جای تعاملات غیرشفاف، مسیر پاسخگویی حرفهای را انتخاب کنند، بخش مهمی از انگیزه اقتصادی برای فعالیت شبهرسانهها از بین خواهد رفت.
در کنار آن، تقویت رسانههای حرفهای و مستقل محلی، آموزش روزنامهنگاری تخصصی در حوزه صنعت و شفافیت بیشتر در اطلاعرسانی میتواند به سالمسازی فضای رسانهای پیرامون صنایع کمک کند.
صنعت نفت و پتروشیمی ایران، به عنوان یکی از مهمترین پیشرانهای اقتصاد کشور، بیش از هر چیز به یک محیط رسانهای حرفهای، شفاف و مسئولانه نیاز دارد؛ محیطی که در آن خبر، ابزار اطلاعرسانی باشد نه ابزاری برای معامله.
نفت امروز
[کد خبر:AJ53631]
