اگر دولت نگران مصرف بالای بنزین است، چرا همه نگاه‌ها به باک خودروی مردم دوخته شده است؟

چرا سهم خودروهای داخلی پرمصرف و فرسوده در این معادله کمتر دیده می‌شود؟ چرا سیاست واردات خودرو، نوسازی ناوگان و ارتقای استاندارد مصرف سوخت، هم‌زمان با سیاست قیمتی دنبال نمی‌شود؟

اصلاح سیاست واردات خوردو نه تنها سبب کاهش مصرف بنزین می شود، بلکه دخل دولت را به سبب بالارفتن درامدهای گمرکی افزایش و خرج ان را به خاطر کاهش واردات بنزین کاهش می‌دهد.

ناگفته پیداست که نمی‌توان از یک سو خودرویی تولید کرد که مصرف سوخت بالایی دارد و از سوی دیگر، هزینه ناکارآمدی آن را از جیب مصرف‌کننده گرفت.

اما حتی این هم تمام ماجرا نیست.

پاشنه آشیل سیاست بنزینی کشور شاید جایی باشد که کمتر درباره آن سخن گفته می‌شود: قاچاق.

مسعود پزشکیان در آذر ۱۴۰۳ با طرح این پرسش که چگونه روزانه ۲۰ میلیون لیتر سوخت در حالی که تولیدکننده و عرضه‌کننده آن خود دولت است «گم می‌شود»، عملاً انگشت روی یکی از مهم‌ترین نقاط ابهام در زنجیره سوخت گذاشت.

اکنون نیز اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، در اظهاراتی بسیار جنجالی مدعی شده که «هر دو جناح سیاسی کشور در قاچاق سوخت دست دارند» و گفته اگر بخواهد «دکان آنها را تعطیل کند»، شیشه‌هایش را خرد می‌کنند.

این سخنان، فارغ از صحت یا سقم تک‌تک ادعاها، یک پرسش بسیار مهم را پیش روی دولت و نهادهای نظارتی قرار می‌دهد:

اگر مسئول ارشد دولتی از وجود شبکه‌های قدرتمند منتفع از قاچاق سوخت سخن می‌گوید، چرا به جای افزایش فشار بر مصرف‌کننده، ابتدا سراغ همان شبکه‌ها نمی‌روند؟

اگر رقم ۲۰ میلیون لیتر در روز را فقط به‌عنوان یک فرض محاسباتی مبنا قرار دهیم، در یک سال به حدود ۷.۳ میلیارد لیتر می‌رسیم. این حجم را دیگر نمی‌توان صرفاً به چند سوخت‌بر، چند وانت یا چند مصرف‌کننده مرزی نسبت داد. چنین رقمی، در صورت اثبات، پرسشی درباره کل زنجیره تولید، تخصیص، حمل‌ونقل، توزیع، مصرف و نظارت بر فرآورده‌های نفتی بر ایجاد می‌کند.
اینجاست که مسئله از «مصرف مردم» به «کارآمدی حکمرانی انرژی» تغییر می‌کند.

مردمی که با خودروهای قدیمی و پرمصرف داخلی، برای کار، کسب درآمد، رساندن فرزندشان به مدرسه یا یک سفر کوتاه خانوادگی بنزین مصرف می‌کنند، تنها حلقه این زنجیره نیستند؛ اما آسان‌ترین حلقه برای اعمال فشارند.

چماق بنزین نباید همیشه بر سر همان مردمی فرود بیاید که کمترین نقش را در ساختن این ناترازی داشته‌اند.
اگر دولت و مجلس واقعاً دغدغه حل مسئله بنزین را دارند، باید هم‌زمان چند جبهه را ببینند: اصلاح الگوی مصرف، نوسازی ناوگان، اصلاح کیفیت خودروهای داخلی، توسعه حمل‌ونقل عمومی، سیاست منطقی واردات خودرو و مهم‌تر از همه، شفاف‌سازی زنجیره توزیع و مقابله واقعی با قاچاق.

قیمت می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد؛ اما قیمت، جایگزین حکمرانی نیست.

اگر قرار باشد هر بار که مصرف بالا رفت، قیمت افزایش یابد و هر بار که دولت با کسری مواجه شد، سهمیه مردم کاهش پیدا کند، این دیگر اصلاح اقتصادی نیست؛ مشق تکراری سیاست‌گذاری است.

و حاصل این مشق تکراری، چیزی جز مشقت بیشتر مردم نخواهد بود.

مسئله بنزین را باید از جایی حل کرد که بنزین گم می‌شود، هدر می‌رود و پرمصرف تولید می‌شود؛ نه فقط از جایی که مردم برای رفتن به سر کار، خودرویشان را روشن می‌کنند.

اگر قرار است چماق بنزین دوباره بالا برود، پیش از آن باید روشن شود چرا میلیاردها لیتر سوخت از چرخه رسمی خارج می‌شود. وگرنه این راه پرخطای پرتکرار، نه به اصلاح مصرف، که به ناکجاآباد اعتماد عمومی می‌رسد.

آینه جم/ محمد مهدی بکران 

حسین پناهی چه زیبا می نویسد:

«سلام، خداحافظ...

چیزی تازه‌ اگر یافتید، بر این دو اضافه کن؛

تا بل باز شود این درِ گمشده بر دیوار.»

مدیریت نیز گاهی همین‌قدر کوتاه است؛ یک «سلام» در آغاز و یک «خداحافظ» در پایان. اما میان این دو، آنچه باقی می‌ماند نه عنوان است و نه صندلی و حکم و امضا؛ آنچه می‌ماند، نام نیک، اثر ماندگار و کارنامه‌ای است که از خود بر جای گذاشته‌ایم.

در مورد سالاری، شاید بهترین قضاوت را باید به همین «آنچه باقی مانده» سپرد.

سالاری سبک مدیریتی خاص خود را دارد؛ شجاع، صبور، بادرایت و اهل برنامه. مدیری که کمتر به هیاهو دل می‌بندد و بیشتر به نتیجه می‌اندیشد. پیش رفتن بر اساس برنامه، شناخت درست از میدان و تصمیم‌گیری در بزنگاه‌ها، بخشی از ویژگی‌های مدیریتی اوست؛ اما شاید مهم‌تر از همه، هنر او در دیدن و پرورش آدم‌هاست.

یکی از سرمایه‌های ارزشمند هر مدیر، توانایی کشف استعدادهایی است که شاید هنوز خودشان نیز به ظرفیت‌هایشان واقف نباشند. سالاری در هر مجموعه‌ای که حضور داشته، تلاش کرده است به نسل تازه‌ای از مدیران فرصت دیده‌شدن، تجربه‌کردن و رشد بدهد؛ مدیرانی با نگاه نو، دانش دانشگاهی و شناخت واقعی از میدان عمل. تلفیق «دانش» و «میدان» شاید یکی از مهم‌ترین مختصات سبک مدیریتی او باشد.

به همین دلیل، هر جا که حضور داشته، ردپایی از خود بر جای گذاشته است؛ نه فقط در صورت‌های مالی و گزارش‌های عملکرد، بلکه در آدم‌هایی که رشد کرده‌اند و مدیرانی که فرصت پیدا کرده‌اند بهتر ببینند، بهتر تصمیم بگیرند و مسئولیت‌پذیرتر باشند.

در ماجرای پایان مسئولیت او در سازمان تأمین اجتماعی نیز شاید بتوان نقدهایی درباره نحوه این تغییر مطرح کرد؛ به‌ویژه از منظر اخلاق حرفه‌ای و ضرورت رعایت شأن و کرامت انسانی مدیران. اما انصاف حکم می‌کند میان نقد یک تصمیم و تخریب یک انسان مرز بگذاریم.

با شناختی که از منش و اصالت سالاری وجود دارد، بعید است او علاقه‌مند باشد پایان مسئولیتش به فرصتی برای تاختن به دیگران تبدیل شود. او از آن دسته مدیرانی است که حتی در اختلاف نظرها، ترجیح می‌دهد نیمه پر لیوان را ببیند.

واقعیت این است که در میان گزینه‌های متعدد، به او برای مدیریت سازمان تأمین اجتماعی اعتماد شد و او نیز در مقطعی مهم و در شرایطی دشوار، مسئولیتی سنگین را پذیرفت و کارنامه‌ای از خود به جا گذاشت که درباره آن می‌توان منصفانه و حرفه‌ای قضاوت کرد.

مدیریت، عرصه رفت‌وآمد آدم‌هاست؛ امروز یکی می‌آید و فردا دیگری جای او می‌نشیند. آنچه اهمیت دارد این است که هر مدیر پس از رفتن، چه چیزی از خود باقی می‌گذارد.

شاید یکی از زیباترین اتفاقات درباره سالاری همین باشد که پس از پایان مسئولیتش، موجی از یادداشت‌ها، گفت‌وگوها و پیام‌های تقدیرآمیز درباره او شکل گرفت. این واکنش‌ها، فارغ از هرگونه قضاوت سیاسی یا مدیریتی، یک پیام روشن دارد: جامعه مدیریتی و بدنه کارشناسی، سرمایه انسانی خود را فراموش نمی‌کند.

و چه خوب که هنوز مدیرانی داریم که می‌توان درباره‌شان، به جای تعداد احکام مدیریتی، از تعداد انسان‌هایی گفت که به واسطه حضورشان رشد کرده‌اند.

شاید تقدیر واقعی یک مدیر، نه در مراسم تودیع و نه در قاب عکس‌های رسمی، بلکه در روزهایی باشد که دیگر در آن سازمان حضور ندارد و همچنان نامش با احترام برده می‌شود.

سالاری هم از همین جنس است؛ مدیری جوان، متخصص، مدبر و صاحب سبک که هرجا پا گذاشت، تلاش کرد چیزی بیشتر از یک عنوان مدیریتی از خود به یادگار بگذارد.

سلام و خداحافظی‌ها می‌آیند و می‌روند؛

اما نام نیک، اگر با کارنامه و اخلاق ساخته شده باشد، می‌ماند.

و شاید همان «چیز تازه‌ای» که پناهی می‌گفت، همین باشد؛

انسانی که پس از رفتنش، درِ گمشده‌ای از امید، اعتماد و تجربه را برای نسل بعدی باز بگذارد.

آینه جم/عبدالرسول عمادی 

خدا قوت به مدیران و رئیسان آموزش و پرورش در اقصا ادارات اموزش و پرورش و وزیر و معاونان و مدیران ستادی وزارت خانه. 

سخنی کوتاه دارم به بهانه برگزاری اجلاس سالانه روسای آموزش و پرورش. 

پیامبر اسلام که درود خدا بر او و خاندانش باد وظیفه خودش را اتمام حجت در حوزه اخلاق می داند و جامعه انسانی به دلیل اخلاقی بودن جامعه انسانی است و لازمه اخلاقی بودن جامعه التزام افراد است به اخلاق. 

چگونه عملی را می توان عمل اخلاقی دانست؟

عملی که هم درست باشد و هم اختیاری و آزادانه و بر اساس اراده آزاد باشد.

مثال می زنم و با تشریح همین مثال حرفم را به آخر می برم.

۱- آیا توقف در پشت چراغ قرمز عملی اخلاقی است؟ 

۲- آیا توقف در پشت چراغ قرمز عملی درست است؟

پاسخ سوال دوم بدون هیچ شرطی آری است اما پاسخ سوال اول مشروط به انگیزه فاعل است. 

این‌که راننده با رسیدن به چراغ قرمز باید توقف کند عملی درست است زیرا عرف و قانون آن را تایید می کنند اما این که توقف در پشت چراغ قرمز اخلاقی هست یا نیست به انگیزه راننده مربوط است. 

اگر راننده بدون هیچ اجباری و از سر طوع و رغبت و با اراده آزاد پشت چراغ قرمز توقف کرده است عمل او دارای ارزش اخلاقی است اما اگر از ترس جریمه یا پلیس و به حکم اجبار و با اکراه توقف کرده اگر چه کار درستی کرده اما عملش دارای ارزش اخلاقی نیست.

جامعه ای که در آن مردم از ترس قانون را رعایت کنند اگر چه ممکن است جامعه ای یکدست و منظم باشد اما جامعه ای اخلاقی نیست. 

می توان به ضرب پلیس و قانون و تنبیه و مجازات و زندان افراد را وادار به تمکین در مقابل قانون کرد اما چون رفتار مردم آن جامعه از اراده آزاد آنان بر نمی خیزد ان‌جامعه اخلاقی نیست و جامعه ای که در آن آزادی وجود نداشته باشد یعنی اراده آزاد وجود نداشته باشد شایسته اطلاق صفت جامعه انسانی نیست. 

چه کسانی ضامن قانون مند کردن جامعه هستند؟

پلیسان و قاضیان 

چه کسانی ضامن اخلاقی کردن جامعه هستند؟

معلمان و مربیان 

در واقع رسالت اصلی آموزش و پرورش جامعه پذیر کردن شاگردان است. جامعه پذیری به این‌معناست که اراده آزاد آدمی قانع شود که در جامعه انسانی رعایت قانون و رعایت حقوق ضروری است. ضرورتی عقلانی و خرد پذیر.

به این‌معنا مدرسه آخرین پناهگاه اخلاقی زیستن و امید نهایی برای اقناع شاگردان در پذیرش قواعد زندگی جمعی است. 

در مدرسه است که اراده آزاد آدمی در نهایت چیزی را می پذیرد یا رد می کند.

اگر بخواهیم جامعه ای مطیع داشته باشیم می توانیم به پلیس و قاضی اکتفا کنیم اما اگر بخواهیم جامعه آزادانه تخلف و تعدی از حدود و حقوق نکند راهی جز توسل به مدرسه و معلم نداریم. 

از اینجا در می یابیم که وظیفه غایی مدرسه دانش آموختن نیست بلکه تربیت برای زیست اخلاقی است.