آینه جم /اسماء بوستانی: «اوضاع زندگیمان گل و بلبل نبود، کم و زیاد به هرچه داشتیم ،قانع بودم، تا اینکه همسرم از سر نا آگاهی و توسط رفقای نابابش گرفتار اعتیاد شد. از آن روز دیگر رنگ خوشی ندیدم. بارها برای ترک اعتیادش اقدام کردم ،اما اراده ای برای این کار نداشت.سال ها گذشت تا به خود آمدم و دیدم خودم نیز ناخواسته دچار این مصیبت شده ام.
این ها حرفهای زنی بود که اثاث به دوش در گوشه یکی از پارک های شهر مشغول خوردن غذایش بود. غذا که البته فقط تکه نانی بود.
بخاطر سوالاتم در چهره اش سنگینی ترس و پریشانی از حضورم را متوجه شدم، شاید حق داشت پس از سالها کسی کنجکاوانه پای حرفش ننشسته بود.
پس از چند دقیقه که احساس امنیت کرد گفت: « کی ازاینجور زندگی کردن راضیه؟ اما چه کنم که نمیتونم ترک کنم، یه روز گیرم نیاد حالم خرابه». لابلای حرفهاش از مصرف «متادون» گفت و وقتی پرسیدم این متادون رو از کجا تهیه می کنی جواب داد: « اوووووووه تا دلت بخواد هست، پول که داشته باشی هر جا بری گیرت میاد.»
در میان کلمه به کلمه حرفهاش هزار افسوس و آرزوی برباد رفته نهفته بود، چشم هاش از سالها رنج اعتیاد حرف ها داشت، میگفت 9 سال است که اعتیاد دارد، بخاطر اعتیاد پنجاه ساله به نظر می رسید اما از 28 سالگی در دام اعتیاد افتاده بود و حالا فقط 37 سال داشت. غم و افسوس زندگی از دست رفته،چشمهاش را خیس گریه کرد.
واقعیت تلخ جامعه امروز ما «زنانه شدن »اعتیاد است و این یعنی خطر سقوط خانواده ها، چراکه اگر مرد ستون خانه باشد، حتماً زن سقف این خانه و کاشانه است.
متادون چهره خشن اعتیاد را پنهان می کند، با ظاهری آرام تر، پنهان تر و اجتماعی تر باعث «زنانگی اعتیاد» می شود. در گذشته اعتیاد با بوی مواد مخدر و یا تزریق همراه بود اما با افزایش متادون این نشانه ها کاهش یافته است. حالا اعتیاد آرام تر و نامرئی تر شده و بخاطر دردسر کمتر در تهیه و مصرف، به زنانه تر شدن اعتیاد منجر شده است.
برخی ها نیز از خطرات متادون بی خبرند و همین بی اطلاعی و عدم آموزش های لازم مسبب شروع مصرف متادون در سن پایین شده و احساس امنیتی کاذب را در آن ها ایجاد می کند که همین احساس امنیت باعث شده ترس از شروع مصرف متادون از بین برود و شاهد کاهش سن اعتیاد در جامعه باشیم.
هشدار یک مشاور خانواده: خطر اعتیاد از خانهها آغاز میشود
در سالهای اخیر، الگوی مصرف مواد در ایران دستخوش تغییرات نگرانکنندهای شده است. طاهره نادرمنش، مشاور خانواده و مدارس، با اشاره به گسترش مصرف غیردرمانی متادون در میان نوجوانان میگوید: «متادون که زمانی فقط برای درمان وابستگی به مواد استفاده میشد، حالا در بسیاری از خانهها به دارویی خطرناک تبدیل شده است. دسترسی آسان، باور غلط درباره بیضرر بودن آن و نشت دارو از مراکز درمانی، نوجوانان را در معرض وسوسه و تجربهی مصرف قرار داده است.»
به گفتهی نادرمنش، پایین آمدن سن اعتیاد نتیجهی مستقیم کمبود گفتوگو در خانوادهها، فشار تحصیلی و اضطرابهای نوجوانی است. او هشدار میدهد: «نوجوانی که احساس شنیدهشدن ندارد، ممکن است به دارویی پناه ببرد که در شبکههای اجتماعی بهعنوان آرامبخش معرفی شده است. این تصور غلط میتواند به فاجعه منجر شود.»
زنانه شدن اعتیاد؛ زخم پنهان جامعه
این مشاور خانواده، زنانه شدن اعتیاد را یکی از چالشهای اجتماعی امروز میداند و معتقد است در حوزهی درمان زنان «جفا» شده است. او میگوید: «سن اعتیاد در زنان حدود ۳۵ سال است و اغلب تحت تأثیر نزدیکان از جمله همسر یا دوستان وارد این چرخه میشوند. حتی داروهای لاغری در آرایشگاهها گاهی به نقطهی آغاز وابستگی تبدیل میشود.»
نادرمنش تأکید میکند نگاه قضاوتگر جامعه، مانع بزرگ درمان زنان است: «به محض شنیدن اعتیاد یک زن، جامعه برچسب میزند. این زنان نیاز به مراکز امنی دارند که فقط توسط زنان اداره شود تا بدون ترس از قضاوت، روند درمان را طی کنند.»
نقش خانواده در پیشگیری و درمان
به گفتهی نادرمنش، یکی از اصلیترین عوامل سوق دادن جوانان به اعتیاد، بیثباتی عاطفی در خانوادههاست: «وقتی مسئولیتها و فشارها بیش از حد بر دوش یک نفر است، روابط خانوادگی دچار فرسایش میشود. نوجوانی که احساس امنیت و شنیدهشدن ندارد، در جستوجوی آرامش ممکن است به مواد پناه ببرد.»
وی میافزاید: نبود انسجام تربیتی بین والدین، مقایسهی مداوم فرزندان با دیگران و سختگیریهای بیجا، حس بیارزشی و شکست را در کودکان تقویت میکند.
راهحل به باور او از آموزش آغاز میشود: «شناسایی نقاط قوت و ضعف کودکان از سالهای ابتدایی تحصیل میتواند سپری مؤثر در برابر آسیبهای آینده باشد. این کار باید توسط تیمی از مشاوران، مدارس و نهادهای حمایتی مانند بهزیستی انجام شود.»
پیشگیری؛ حلقهی گمشده آموزش و رسانه
نادرمنش سه محور کلیدی برای پیشگیری ملی از اعتیاد را چنین برمیشمارد: «اولا نیازمند تقویت نشاط اجتماعی در جامعهای هستیم که از شادی تهی شده است. در وحله بعد بازتعریف نقش رسانهها، بهویژه صداوسیما، در ترویج امید و سبک زندگی سالم ضروری است. همینطور حضور فعال و دائمی مشاوران در مدارس، بهخصوص در مقطع متوسطه اول یک الزام تربیتی آموزشی است.»
وی با انتقاد از نبود مشاور تمام وقت در مدارس میگوید: «نظام آموزشی ما فقط بر درسهای درسی تمرکز دارد و روحیات دانشآموزان نادیده گرفته میشود. در حالیکه ارتباط صمیمانه و واگذاری مسئولیت به نوجوانان، میتواند اعتمادبهنفس آنها را تقویت کند و از آسیبهای رفتاری جلوگیری نماید.»
نقش مشاور و خانواده در مسیر درمان
این مشاور خانواده تأکید میکند که اولین گام درمان، ایجاد ارتباط مؤثر و امن با نوجوان است. «وقتی نوجوان احساس میکند قضاوت نمیشود، از احساسات و تجربههایش حرف میزند و این نقطهی شروع تغییر است.»
او بر ضرورت ارزیابی دقیق وضعیت روانی و رفتاری فرد، حتی در سطح مصرف سیگار یا قلیان، تأکید دارد و میگوید: «مشاورههای فردی، خانوادگی و گروهی میتوانند هرکدام بخشی از مسیر درمان را پوشش دهند. »
مسئولیت اجتماعی فراموششده
نادرمنش همچنین بر توجه ویژه به کودکان بیشفعال تأکید دارد: «این کودکان معمولاً سرزنش میشوند، در حالیکه اگر حمایت نشوند، در نوجوانی در معرض خطر جدی اعتیاد قرار میگیرند. توجه به آنها در واقع سرمایهگذاری برای آینده است.
ارزیابی درک بیمار از آموزش، جلسات گروهی، آموزش به خانواده ها و آموزش چهره به چهره می توان بیمار را برای استفاده صحیح و ایمن از متادون آگاه کند. آموزش ها نیز باید چند وجهی و متناسب با سطح سواد و درک هر بیمار انجام شود.»
لیلا خَیر کارشناس درمان ترک اعتیاد بهزیستی در پاسخ به خبرنگار «پبام عسلویه»، متادون را دارویی تسکین دهنده اعلام کرد و در این خصوص گفت: افرادی که به صورت مداوم از این دارو استفاده می کنند باید حتما تحت نظر دکتر باشند تا از حالت کما و بروز دیگر اختلالات در امان باشند.
وی متادون را در سه حالت قرص، شربت و آمپول توصیف کرد و تاکید کرد این دارو باید حتما تحت نظر پزشک و در زمان خاصی از روز استفاده شود.
این کارشناس ترک اعتیاد با اشاره به عوارض جانبی کوتاه و بلند مدت این دارو، خواب آلودگی، وابستگی، کاهش هوشیاری و کاهش درد را از عوارض مهم آن اعلام کرد و افزود:« افرادی که تحت نظر پزشک از این دارو استفاده می کنند، به مرور پزشک تلاش می کند تا کم کم وابستگی بیمار به این دارو را کاهش دهد و در زمان معین دارو به صورت کامل برای بیمار قطع می شود.»
خَیر با تاکید بر عدم مصرف این دارو همزمان با الکل یا داروهای خواب آور متذکر شد: «در این صورت سیستم ایمنی بدن به شدت ضعیف ، سیستم عصبی تضعیف و گاهی اوقات نیز منجر به مرگ می شود.»
کارشناس درمان ترک اعتیاد اداره بهزیستی دشتستان با اشاره به خودسر بودن برخی بیماران در مصرف این دارو و عدم رعایت توصیه های پزشک در این خصوص گفت :«چنین افرادی قطعا به متادون اعتیاد پیدا می کنند و برای جلوگیری از حالت خماری و درد، مصرف این دارو را افزایش می دهند.»
وی با اشاره به برگزاری دوره های آموزشی چگونگی مصرف متادون به صورت هفتگی با حضور خانواده ها، اظهار کرد:«در کلینیک های ترک اعتیاد نیز این آموزش ها در جلسات مختلف و هفته ای دوبار انجام می شود، با خانواده های بیماران تماس گرفته می شود و حالت های روحی و روانی و برخوردهای فرد از طریق خانواده به ما گزارش داده می شود و آموزش های لازم درخصوص رفتار با بیمار را به خانواده ها متذکر می شویم.»
کارشناس درمان ترک اعتیاد اداره بهزیستی دشتستان از تشکیل جلسات آموزشی فردی با بیماران در هر هفته خبر داد و عنوان کرد:« طی مشاوره 45 دقیقه ای با فرد از عوارض و مشکلات بیمار باخبر شده و بیمارانی که نیاز به روانپزشک دارند جهت رفع مشکلات روحی و روانی آن ها را به روانپزشک معرفی می کنیم»
افزایش زنانگی اعتیاد در سال های اخیر به استفاده نادرست از متادون و فراوانی آن در اجتماع بستگی دارد. دسترسی آسان متادون، تصور غلط از بی خطر بودن این دارو، کمبود گستردگی مراکز درمانی ویژه بانوان، مشکلات روانی و فشارهای اجتماعی بانوان و انتقال اعتیاد از طریق روابط عاطفی مسبب گسترش اعتیاد بانوان خصوصا در استفاده از متادون شده است.
نحوه برخورد با فروشندگان متادون در جامعه نیز تابع قوانین کیفری و اقدامات نیروی انتظامی انجام می شود.
فرماندهی انتظامی شهرستان دشتستان « محمدرضا محمودیان» در خصوص برخورد با فروشندگان متادون در این شهرستان به « پیام عسلویه» می گوید: «اقدامات قانونی و برخورد با فروشندگان متادون توسط نیروی انتظامی انجام می شود به صورتی که در شش ماه اول سال جاری تعداد 170 هزار انواع قرص غیر مجاز کشف و 12 مغازه که جزو فروشندگان این دارو بوده اند پلمب شده است.»
محمودیان با اشاره به توقیف دو دستگاه خودرو با جرم فروش متادن خبر داد و افزود: «مکاتبات لازم با اداره آموزش و پرورش و شبکه بهداشت و درمان انجام شده و خواستار آموزش های لازم در خصوص پیشگیری از مصرف این دارو و طریقه صحیح استفاده از آن را در فضای مجازی آموزش شدیم.»
ضرورت استمرار برخورد نیروی انتظامی با فروشندگان غیر مجاز متادون موضوعی بسیار مهم در حفظ سلامت جامعه است و باعث پیشگیری از اعتیاد، کاهش مرگ و میرناشی از مصرف متادون و تقویت نظام درمان اعتیاد و تضعیف بازار سیاه دارویی می شود.
افزایش آموزش های عمومی در خصوص خطرات ناشی از مصرف خودسرانه متادون از طریق نهاد های مسئول در جلوگیری از افزایش این دارو بسیار تاثیرگذار است. و اگر شرایطی مانند اشتغال و خدمات اجتماعی برای حمایت از زنان بهبود یافته از دام متادون در جامعه فراهم شود قطعا شاهد کاهش آماد اعتیاد در زنان خواهیم بود./بوشهری ها
